Opony a środowisko


Zasadniczy problem obciążenia środowiska naturalnego przez zużyte opony wiąże się z bardzo długim okresem naturalnego rozkładu gumy w warunkach środowiska naturalnego. Mieszanki gumowe stosowane do produkcji opon zawierają złożone z długich łańcuchów polimery, które ulegają biodegradacji w okresie do 100 lat. Dlatego wraz z rozwojem przemysłu motoryzacyjnego przez cały XX w. systematycznie narastał problem utylizacji zużytych opon. Szczególnie, jeśli weźmiemy pod uwagę, że obecnie łączny tonaż rocznej produkcji opon to około 22 milionów ton. Skutki masowego składowania opon na wysypiskach (dziś w Polsce wyrzucanie opon na komunalne wysypiska śmieci jest surowo zakazane) są katastrofalne dla środowiska, podobnie jak dzikie leśne wysypiska opon, które jeszcze po roku 2000 były w naszym kraju plagą.

 

Stąd wiele krajów ciągle poszukuje sposobów systemowego rozwiązania problemów utylizacji i recyklingu zużytych opon lub też doskonali rozwiązania, które wdrożono w ostatnich latach. Aby oddać skalę problemu, warto uświadomić sobie, że w Polsce roczna produkcja opon to ok. 180 tys. ton. W wyniku eksploatacji ogumienia podczas jazdy opony ścierają się, pozostawiając na drogach około 20% swojej masy. Reszta staje się trwałym odpadem.

 

Do roku 2001 w Polsce nie było wdrożonych skutecznych przepisów prawnych, które w sposób systemowy rozwiązywałyby problem odzysku, recyklingu i utylizacji opon. Było tak do czasu wejścia w życie ustawy z dn. 11 maja 2001 o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej. Nowe przepisy nałożyły na producentów opon obowiązki odzysku z rynku większości (obecnie 75% wyprodukowanego tonażu) wyprodukowanych opon, a na przedsiębiorców z branży motoryzacyjnej obowiązki ewidencji, składowania i przekazywania do odzysku zużytych opon. W myśl przepisów, jeżeli producenci opon nie odzyskają tonażu uzależnionego bezpośrednio od własnej sprzedaży, ponoszą konsekwencje finansowe.

 

Według obecnie obowiązujących w Polsce norm owe 75% odzyskanego tonażu należy odpowiednio zagospodarować: przynajmniej 15% musi podlegać recyklingowi, natomiast reszta jest odzyskiwana, najczęściej w postaci energii cieplnej - jest to tzw. odzysk energetyczny, w którym surowiec zamieniany jest na energię. W Polsce opony w całości lub części są spalane w specjalnie do tego celu przystosowanych piecach, głównie w cementowniach.

Faktem jest, że dopiero ustawa z 2001 roku skutkuje rzeczywistym rozwiązaniem w Polsce problemu nielegalnych, dzikich i szkodliwych dla środowiska składowisk opon. Według danych Centrum Utylizacji Opon, obecnie ogromną większość opon, które nie są już eksploatowane, udaje się pozyskać do utylizacji.